Öğrenciler İçin İkamet İznine Hukuki Bir Bakış

Genel Olarak Öğrenci İkametgâh İzni

Vize Türkiye’ye yalnızca giriş imkânı sağladığından, Türkiye’de öğrenim görmek isteyen bir yabancının, kural olarak ikamet izni alması zorunludur.[1]  Bunun için kanun koyucu bazı ikamet türleri öngörmüş olup bunlardan biri de öğrenci ikametgahıdır. Öğrenci ikametgahı uygulamasının kapsama alanı doğal olarak Türkiye’de öğrenim görecek olan yabancılardır.  Bu öğrenim faaliyetlerinin hangi düzeydeki eğitimleri kapsadığı ise Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun (YUKK) 38 maddesinde belirtilmiş olup kanun metni şu şekildedir:

MADDE 38 – (1) Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir. 

(2) Bakımı ve masrafları gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılara, velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle öğrenimleri süresince birer yıllık sürelerle öğrenci ikamet izni verilebilir ve uzatılabilir.

(4) Öğrenim süresi bir yıldan kısa ise öğrenci ikamet izni süresi öğrenim süresini aşamaz.

Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Öğretim Kurumlarında lisans ve lisansüstü eğitim alacak yabancı öğrencilerin ikamet izni alması zorunludur. Buna ek olarak genel olarak lisans ve lisans üstü eğitimler 18 yaşından büyük bireyleri kapsamakta olduğu için (nadiren eğitim hayatına yeni başlayan bazı öğrencilerin 17 olduğu görülebilmekte olsa bile) kanun bu kişilerin özel bir prosedür öngörmemiştir.

Ancak görüldüğü üzere ilk ve orta öğretim öğrencileri için durum böyle değildir. Öncelikle burada eğer bu eğitimi görecek olan çocukların ailelerinin oturma izni varsa o zaman öğrenci ikametgahı almalarına gerek olamayacaktır. Zira Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun Uygulanmasına Yönelik Yönetmeliğin (YUKKUY) 35. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca bu zorunluluk sadece yabancı lisans ve lisans üstü eğitim görecek öğrenciler ve ailesinin oturma izni bulunmayan ilk ve orta öğretim öğrencileri için getirilmiştir.  Buna ek olarak veli veya yasal temsilci izni aranmış ve süre sınırı konulmuştur. Ancak iznin süresi bittiği durumda kanundaki koşullar sağlandığı sürece yeni öğrenci ikametgâh izni alınabilir. Unutmamak gerekir ki aile oturma izni lisans ve lisans üstü eğitimleri kapsamaz. Nitekim YUKK.m.34.f.4: Aile ikamet izinleri, on sekiz yaşına kadar, öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar, demektedir. İlave olarak belirtmek gerekir ki, yasal temsilcisinin bakmakla yükümlü olduğu yabancıların aile ikamet izni on sekiz yaşını doldursalar bile devam eder ve bu kişiler öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan da aynen yararlanır (YUKKUY m. 30/5).[2] Aynı şekilde Uzun dönem ikametgâh iznine sahip olanlar öğrenci ikamet iznine ihtiyaç duymadan eğitim imkanlarından yararlanabilir. Zira Sağladığı haklar bakımından öğrenci ikamet iznine nazaran daha kapsamlı olan uzun dönem ikamet izni, sahibi yabancıya ayrıca öğrenci ikamet izni almasına gerek olmaksızın öğrencilik haklarından yararlanma imkânı vermektedir.[3]

Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise hangi eğitim faaliyetlerinin öğrenci izni gerektirmediğidir. Zira bazı eğitimler niteliği gereği öğrenci ikametgâh izni aranmaksızın yalnızca kısa dönem ikametgâh iznine sahip yabancı öğrenciler tarafından alınabilir. Yani üniversite, orta ve ilk öğretim gibi periyodik bir eğitimi olmayan bazı eğitim faaliyetleri için kısa dönem ikamet izni yeterli olacaktır. Bu kapsamda sayılabilecek bazı faaliyetler şu şekildedir: Eğitim Programları, kurs, staj vb. Lakin GİGM ve Erasmus+ veya diğer değişim programları kapsamında Türkiye’ye gelen yabancı öğrenciler için yine öğrenci ikametgahı koşulu aranmaktadır. Kanun koyucu, kamu kurumları aracılığıyla Türkiye’de eğitim, araştırma, staj veya kurslara katılacak olan yabancı öğrencilerin de kısa dönem ikamet izni almalarını yeterli görmüştür (YUKK m. 31/1-ı, YUKKUY m. 28/14)

Görüldüğü gibi, kısa dönem ikamet izni alarak kurs, staj, eğitim ve araştırma benzeri amaçlarla Türkiye’de kalmasına izin verilen yabancıların amacı, bir tür eğitim almak da bu tip eğitimler kısa sürelidir. Dolayısıyla söz konusu yabancılar uygulamada öğrenci görünümde olsalar dahi, Türk yabancılar hukuku düzenlenmiş olan ikamet izni çerçevesinde öğrenci olarak nitelendirilmedikleri aşikardır.

Öğrenci İkametgâh İzninin Şartları:

a.      Genel Şartlar:

Öncelikle yabancı öğrencinin ülkeye mutlaka yasal yollarla giriş yapması gerekmektedir. Yakın dönemde Covid-19 pandemisinde açık bir şekilde görüldüğü üzere bazı durumlarda ülkeler yabancıların ülkeye girişini yasaklayabilir. YUKK.m.9.f.1 kapsamında kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişini yasaklanabilir. Buna ek olarak YUKK.m.9.f.2 kapsamında sınır dışı edilmiş yabancılar ve YUKK.m.9.f.5 kapsamında ülkeyi terke davet edilmiş ve ülkeyi terk etmiş yabancıların da ülkeye girişi yasaklanmıştır. Dolayısıyla Öğrenim görmek üzere Türkiye’ye gelecek olan yabancının haklarında ülkeye girişinin yasaklı olmaması gerekmektedir.

b.      Özel Şartlar:

Öğrenci ikametgâh izninin özel şartları YUKK.m.39 de sayılmış olup bu şartlar şu şekildedir:

Öğrenci ikamet izninin şartları

MADDE 39 – (1) Öğrenci ikamet izninde aşağıdaki şartlar aranır:

a) 38 inci madde kapsamındaki bilgi ve belgeleri ibraz etmek

b) 7’nci madde kapsamına girmemek

c) Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek

Bu maddede sayılmış olan şartların hepsine öğrenci ikamet iznine başvurulurken sahip olunmalıdır. Aksi halde öğrenci ikametgâh izni başvurusu YUKK.m.40 kapsamında reddedilecektir.

i.                 38. Madde kapsamındaki bilgi ve belgeleri ibraz etmek.

Kanun koyucu her ne kadar 39. Maddenin a bendinde 38. Maddedeki belgeler dese de aslında 38. Maddede herhangi bir belge sayılmamıştır. Dolayısıyla burada atıf yapılan belgeler YUKKUY kapsamında öğrenim görülecek eğitim derecesine göre tespit edilecektir. Bu bağlamda:

a)      Ön kayıt yaptırmak

YUKKUY.m.36.f.1 kapsamında bir kişi öğrenci ikametgâh iznine başvururken eğitim göreceği kuruma ön kayıt yaptırmış olmalıdır.  Bu bakımdan gerek bizzat öğrencinin kendisinin gerekse öğrenim göreceği öğretim kurumu aracılığıyla, GİGM tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre öğrenci ikamet izni başvurusunda bulunabilmesi için ön kayıt yaptırması zorunludur.[4] Bu bakımdan eğitim göreceği kuruma ön kaydını yaptırmış olan öğrenci bu kaydı yaptığına dair öğretim kurumundan aldığı belgeyi, öğrenci ikamet izni başvurusu yaparken yetkili makama teslim etmelidir. Ancak Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu Kararı ile yerleştirilenlerden ön kayıt şartı aranmaz (YUKKUY.m.36.f.1.c.2)

b)     Yeterli Maddi İmkana Sahip Olma

YUKKUY.m.26.f.6 kapsamında öğrenci ikamet iznine başvuracak olan öğrenciler için öğrenim göreceği zaman dilimi içerisinde yeterli maddi imkana sahip olması şartı aranmıştır. Yine YUKKUY.m.26.f.6 kapsamında bu konuda yabancı öğrencinin beyanı esas alınıyor olsa da bunu takdir edecek olan idaredir. Bu beyan gerçekçi bulunmazsa idare bu konuya ilişkin bilgi ve belge talep edebilir.

Belirtmek gerekir ki bu şart sadece lisans ve lisansüstü yabancı öğrenciler için geçerlidir. Zira ilk ve orta okul öğrencilerinin masraflarının nasıl karşılanacağı YUKKUY.m.35.f.5 kapsamında Göç İdaresi Genel Müdürlüğü (GİGM) tarafından belirlenecektir.  Bu doğrultuda, bakımı ve masrafları gerçek ve tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancıların YUKK m. 38/2’de öngörülen yeterli ve düzenli bir maddî imkâna sahip olmak şartı çerçevesinde, kendilerinin bakım ve masraflarının karşılandığını gösterir bir belgeyi öğrenci ikamet izni başvurusu sırasında sunması gerektiği kanısındayız.[5]

c)      Genel Sağlık Sigortası Yaptırmak

YUKKUY.m.35.f.8 uyarınca öğrenci ikametgâh iznine başvuracak olan kişinin geçerli bir sağlık sigortasına ihtiyacı vardır. Bu şart genel olarak ikamet izni almak için aranan şartlar arasında olmasına rağmen (bkz. YUKKUY.m.22.f.13.) özel olarak öğrenci ikametgâh izni için de düzenlenmiştir. Aynı madde ise buna bir istisna getirmiş olup bu istisna kapsamında Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre ilk kayıt tarihlerinden itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunan yabancı öğrencilerden ayrıca sağlık sigortası istenmez. YUKKUY.m.35.f.8 uyarınca Kayıt tarihinden itibaren üç ay içinde başvuruda bulunmayarak genel sağlık sigortalısı olma hakkının kaybı, yabancının özel sağlık sigortası yaptırmasını zorunlu kılar.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli huşulardan biri eğer yabancı öğrenci ikamet izni başvurusunu yurt içinde yapıyorsa YUKKUY.m.22.f.13 uyarınca yabancı şirketler tarafından yapılan sağlık sigortalarının Türkiye’de akdedilmesi gerekmektedir.

YUKKUY.m.22.f.14 uyarınca ise Genel sağlık sigortası kapsamında olmayan veya Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurmayan bir yabancının bir yıl ve üzeri ikamet izni taleplerinde yılsonunda yenilenmek şartıyla bir yıl süreli özel sağlık sigortası yaptırması şarttır.

 Türkiye’nin taraf olduğu sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamında Türkiye’deki sağlık hizmetlerinden yararlanan yabancıların YUKKUY.m.22.f.13 uyarınca yeniden sigorta yaptırmasına gerek yoktur zira bu kişilerin Türkiye’de sağlık sigortasına sahip oldukları var sayılmaktadır. Bu durumdan faydalanan yabancıların bunu belgelendirmesi yeterli olacaktır.

Sağlık sigortasının olması her ne kadar zorunlu olsa da bazı kişiler bundan muaf olabilir. Bu zorunluluktan muaf olan kişiler şu şekildedir:

1.      Hazine müsteşarlığınca, özel sağlık sigortası yapılmasının mümkün olmadığının bildirilirmiş kişiler.

2.      YUKKUY.m.22.f.16 de yapılmış olan Dışişleri ile Sağlık Bakanlıkları tarafından yapılan sözleşme, protokol ve ilgili mevzuat çerçevesinde ülkemizde ücretsiz olarak tedavileri yapılmakta olan veya yapılmak üzere ülkemize getirilen yabancılardan bu durumlarını belgelemeleri kaydıyla sağlık sigortası şartı aranmayacağına ilişkin düzenlemedir

3.      YUKKUY.m.22.f.18 kapsamındaki Kamu kurumları aracılığıyla Türkiye’de eğitim, araştırma, staj veya kurslara katılacaklardan barınma, iaşe veya sağlığa ilişkin giderleri ilgili kamu kurumlarınca karşılanan yabancılar

Sağlık sigortası yapmak zorunda değillerdir. 

Uluslararası koruma statüsünden yararlanan yabancılar için özel bir düzenleme öngörülmüştür.  YUKKUY.m.107.f.1. kapsamındaki yabancılardan herhangi bir sağlık güvencesi olmayan ve ödeme gücü bulunmayanlar, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na tabi kılınmışlardır. Nitekim Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 60/1-c/7 gereğince Uluslararası koruma statüsü başvurusu veya uluslararası koruma statüsü sahibi yabancılar ile vatansızlar, genel sağlık sigortalısı sayıldıklarından, kendilerinden ayrıca sağlık sigortası yaptırma şartını yerine getirmeleri istenemez

d)     Eğitim Vizesi Almak

Türkiye’ye gelecek olan yabancıların kural olarak vize alması zorunludur.[6] Vizeler YUKK.m.11 gereğince Türkiye’de en fazla doksan gün kalma izni verir. Ancak YUKK.m.12.f.1 de vizeden muaf olan kişilerin vize almalarına gerek yoktur. Dolayısıyla eğer bir yabancının öğrenci ikamet izni varsa bu kişi de vize şartından muaftır (YUKK.m.12.f.1)

Eğitim vizesi kanunda kısaca tanımlanmış olup Türkiye’ye eğitim, öğrenim, staj, kurs, öğrenci değişim programı, Türkçe dil kursuna katılmak amacıyla gelmek isteyen yabancılara verilen bir vize türüdür (YUKKUY m. 11/ç). Dolayısıyla öğrenci ikamet izni alacak olan kişinin yukardaki muafiyetlerden herhangi birine sahip değilse öğrenci vizesi alması gerekmektedir. Bununla birlikte, ülkede kalış süresi bakımından vize türleri arasında herhangi bir fark öngörülmediğinden, öğrenim amaçlı olarak doksan günden fazla ülkemizde kalacak olan yabancıların da kalış amaçlarına uygun şekilde öğrenci ikamet izni almaları zorunludur. [7]

Nitekim vize ya da vize muafiyetiyle ülkemize gelerek bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora, Tıpta Uzmanlık Eğitimi, Diş Hekimliği Uzmanlık Eğitimi derecelerinde öğrenim görecek yabancı öğrencilerin ikamet izni başvurularında eğitim vizesi uygulamada aranmamaktadır.[8]

Bununla birlikte, eğitim vizesinden muafiyet konusunda YUKKUY m. 35/2’de bir istisnaya yer verilmiştir. Buna göre, öğrenci ikamet izni için Türkiye’den yapılacak başvurularda ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılar bakımından eğitim vizesi alma şartı aranmaktadır.[9]

Eğitim vizesi alınması gereken hallerde YUKKUY.m.12.f.1 gereğince bu vizeyi alacak olan kişinin vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk Konsolosluğuna başvurması gerekmektedir. E vize uygulaması ise sadece Turistlik veya ticari amaçlar için başvurulabilen bir yol olduğu için eğitim vizesi adına geçerli bir sistem değildir.

ii.                Türkiye’ye Girişlerine İzin Verilmeyecek Yabancılardan Olmamak

Yukarıda genel koşullarda belertildiği üzere öğrenci ikametgâh izni alacak kişilerin genel koşullarda sayılan yasaklı kişilerden olmaması gerekmektedir.

iii.               Türkiye’de Kalacağı Adres Bilgilerini Vermek

Türkiye’de öğrenim görmek isteyen kişinin Türkiye’de kalacağı adrese mutlaka başvuru makamına YUKK.m.39.f.1-c gereğince bildirmesi gerekir. Zira Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 8. Maddesinin 1. fıkrasında, YUKK kapsamındaki yabancılara kimlik numarası vermeye ve yabancılar kütüğüne kaydetmeye İçişleri Bakanlığının yetkili olup Türkiye’de eğitim görmek isteyen yabancı öğrencilerin de bu kütüğe kaydedilmesi gerekir. Bu sebepten ötürü öğrenci ikametgâh iznine başvuran kişinin kalacağı adresini bildirmesi gerekmektedir.

Öğrenci İkametgâh İzninin Başvuru Usulü:

Yukarıda belirtildiği üzere öğrenci ikametgâh iznine başvuracak kişilerin YUKK.m.21.f.1 uyarınca yabancı vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluklarına başvuru yapacağı ön görülmekle birlikte bazı hallerde YUKK.m.22.f.1-ç kapsamında olan yabancıların istisna olarak Türkiye içerisindeki valilikler de başvurulabileceği öngörülmüştür. Yani bu kişilerin eğer Türkiye’de ise başvurusunu valiliklere eğer Türkiye’de değilse başvuru Türk konsolosluklarına yapması gerekmektedir.

YUKKUY.m.21.f.4 uyarınca Öğrenci ikametgâh izinden Türkiye’de öğrenim görecek olan yabancı öğrencinin kendisi başvurabileceği gibi başvuran kişinin yasal temsilcisi veya Vekaletnamesi bulunan avukatı aracılığıyla da başvuru yapması mümkündür. Ayrıca YUKK m. 21’e UİK m. 27 ile eklenen ek fıkraya göre (7. Fıkra) başvuruların yetkili aracı kurum ile yapılabilmesi de mümkündür.

YUKKUYm.36.f.3 uyarınca Öğrenci ikamet iznine başvuran yabancılardan on sekiz yaşını doldurmayan veya ergin olmayanların işlemlerinde, YUKKUY’un “çocukların iş ve işlemlerinde dikkat edilecek hususlar” başlıklı 122. madde hükümleri uygulanır. Bu madde kapsamında çocuğa ilişkin işlemlerde ortak velayeti bulunan anne ve babanın birlikte muvafakati aranır.  Eşlerden biri ve çocuk ayrı ülkelerde ise, çocuk için başvuruda bulunan anne ya da babadan, diğer eşin bu taleple ilgili muvafakati istenir. Velayetin kendisinde olduğunu belgeleyen anne ya da baba, işlemleri tek başına yapabilir, Yine Yasal temsilci ile çocuğun farklı ülkelerde olduğu durumda, yasal temsilcinin yetkili makam huzurunda verilmiş onayı ve refakatçinin çocuğun bakımını üstlendiğine ilişkin taahhüdünün olması kaydıyla, çocuğun refakatine bırakıldığı kişiye çocuk hakkında işlemleri yapma hakkı tanınır[10]

Öğrenci İkametgâh İzninin Başvurusunun Değerlendirilmesi:

Bu konuda özel bir mevzuat bulunmayıp YUKK ve YUKKUY uygulanacaktır. Bu kapsamda gerekli olan şartlarda bir eksiklik olup olmadığı değerlendirme aşamasında başvurulan makam tarafından re ’sen incelenecektir. Bu inceleme aşaması esnasında eğer bir eksiklik varsa bu başvuran kişiye bildirilir ve otuz gün içerisinde eksikliğin giderilmesi istenir. Eğer verilen süre içerisinde eksiklik giderilmezse YUKK.m.22.f.2 gereğince başvuru işlemden kaldırılır. Eğer her şey tamam ise başvurunun yapıldığı Türk konsoloslukları başvuru hakkındaki görüşleriyle birlikte başvuruyu GİGM’ye bildirir. GİGM YUKK.m.21.f.4 gereğince ilgili kurumların görüşlerini de alarak başvuruyu kabul etmişse ikamet izninin düzenlenmesi için reddetmiş ise başvurunun reddedilmesi için ilgili Türk konsolosluğuna bilgi verir. Şayet başvuru Türkiye’de valiliklere yapılmışsa YUKK.m.25.f.1 gereğince başvuru makamı olan valilikler değerlendirme sürecini sonuçlandırır buna göre şartları taşıyan yabancı adına valiliklerce ikamet izni düzenlenir. İkamet izninin reddedilmesi halinde ise YUKK.m.25.f.2 gereğince yine valiliklerce yabancı kişi veya yasal temsilcisine ya da avukatına durum tebliğ edilir.

YUKKUY.m.22.f.3-4 gereğince başvurunun değerlendirilmesi sırasında yabancı öğrenciyle görüşme yapılabileceği gibi gerekli görüldüğü hallerde yabancı öğrencinin durumunun kamu güvenliği açısından sakıncalı olup olmadığı araştırılabilir. Eğer yabancı öğrencinin daha önce veya hâlâ devam eden bir hastalığı sonucu kamu sağlığını tehdit eden bir durum içerisindeyse yahut bu duruma yönelik bir işlem yapmışsa kendisinden YUKKUY.m.22.f.5 gereğince ilave olarak sağlık raporu istenecektir.

YUKK.m.21.f.5 gereğince Öğrenci ikamet başvurusu en fazla doksan gün içerisinde sonuçlandırmak zorunda olup bu süre usulüne uygun başvurunun ibraz edildiğinin tespit edildiği andan itibaren başlamaktadır lakin bu sürenin aşılması durumunda herhangi bir yaptırım öngörülmemiştir.

Öğrenci İkametgâh İzninin Süresi:

YUKK.m.23.f.1’in koyduğu kural gereğince belli bir süre için verilen ikamet izinleri, kalış amacına uygun şekilde pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli olarak düzenlenir.

Öğrenci ikamet izninin süresi öğrenim görülecek öğretim kurumlarının derecesine göre farklılık gösterir. İlk ve orta dereceli eğitim kurumlarında öğrenim görecek yabancı öğrencilere öğrenime başlanılacak tarihten bir sonraki öğretim yılının başlangıcına kadar ikametgâh izin süresi verilir (YUKKUY.m.37.f.5). Bununla birlikte bahsi geçen yabancı öğrenci bu sürenin sonunda öğrenimine devam edecekse bahsi geçen sürenin sonunda bir yıl daha uzatılması talep edebilir. Ancak eğer öğrencinin kayıtlı oldu öğretim kurumundaki geçireceği öğrenim süresi 1 yıldan kısa ise öğrenci ikamet izninin süresi öğrenim süresini aşamaz (YUKK.m.38)

Öğrenimini yükseköğretim kurumlarında yapacak olan yabancı öğrenciler için ise ikamet izni müracaat tarihinden itibaren yabancı öğrencinin öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde öğrenci ikametgâh izni düzenlenebilir. Bu konudaki takdir idareye bırakılmış olup bahsedildiği üzere bütün programını kapsayacak bir süre verilebileceği gibi aynı ilk ve orta derecede eğitim kurumlarındaki öğrenciler gibi birer yıllık süreler de verilebilir. Uygulamada, öğrenci ikamet izni süreleri her bir öğrenim derecesi bakımından GİGM tarafından belirlenmiş olup genelde süreler buna göre tayin edilmektedir.

Eğer yabancı öğrenciler normal öğrenim süresinin sonunda gördükleri öğrenim programlarından mezun olamamışlarsa YUKKUY.m.37.f.2 gereğince öğrencilerin ikamet izni azami eğitim süresini aşmayacak şekilde birer yıl uzatılabilir.

Öğrenimi devam eden öğrenciler öğrenci ikamet izninin süresini uzatmak için YUKK.m.24.f.2 gereğince ikamet izninin sona ermeden önce Valiliklere başvurmalıdırlar. YUKK.m.54.f.1-g kapsamında süresinde yapılmayan başvurularda ise, kabul edilebilir bir gerekçe sunulamaması durumunda, ikamet izni süresi on günden fazla aşılmışsa, yabancı öğrencinin sınır dışı edilmesi gündeme gelecektir.

Öğrenci ikamet izni sahibi bir yabancının mezun olması durumunda, ikamet izni, mezuniyet tarihi itibariyle kesilir (YUKKUY.m.37.f.2). Mezuniyetlerinden sonra öğrenim görmüş olan yabancı öğrenci Türkiye’de kalmaya devam edecekse, YUKKUY.m.26.f.1 gereğince mezuniyet tarihinden itibaren on gün içinde yeni kalış amacına uygun bir ikamet izni için valiliğe başvuruda bulunulmalıdır. (YUKKUY.m.37.f.2). Bu ihtimalde, söz konusu yabancılara ikamet izni müracaat belgesi verilir ve on günlük süre mezuniyet tarihinden itibaren başlar (YUKKUY.m.37.f.2). Son olarak belirtmek gerekir ki, valiliklerce sonuçlandırılacak ikamet izni uzatma başvurusu sonucunda uzatılan ikamet izni, YUKK.m.24.f.3 uyarınca yasal izin sürelerinin bitim tarihinden itibaren başlatılır.

Öğrenci İkamet İzni Başvurusunun Reddi ile Öğrenci İkamet İzninin İptali veya Uzatılmaması:

YUKK.m.39 kapsamındaki şartları sağlamayan yabancı öğrencilerin ikametgâh izni başvuruları reddedilir. Bu şartların izin alındıktan sonra ortadan kalkması durumunda ise öğrenci ikametgâh iznin iptali gerekir. Bu durumlar iznin uzatılmasının değerlendirilmesi aşamasında ortaya çıkmışsa ikametgâh süresi uzatılmaz.

Öğrencinin öğrenimini sürdüremeyeceğini dair birtakım kanıtların ortaya çıkması yahut öğrencinin ikametgâh izninin veriliş amacına uygun bir şekilde iznini kullanmaması halinde ikametgâh izni iptal edilmek zorundadır. Bu durumlar iznin uzatılmasının değerlendirilmesi aşamasında ortaya çıkmışsa ikametgâh süresi uzatılmaz.

Yukarıda bahsedildiği üzere öğrencinin Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınması durumunda öğrenciye ikametgâh izni verilmez ve başvurusu reddedilir. Ancak öğrenci ikametgâh izni almasının ardından Türkiye’ye giriş yasağı konulursa ikametgâh izninin iptal edilmesi zorunludur. Eğer bu durum iznin uzatılması değerlendirilmesi aşamasında ortaya çıkmışsa ikametgâh süresi uzatılmaz

Eğer izin başvurusu Türkiye’de valiliklere yapılmışsa başvurunun reddi ve bu reddin tebliği valilikler tarafından yapılır. İkametgâh izninin uzatılmaması veya iptali ve bunların tebliği yine valilikler tarafından yapılır.

Yabancı öğrencilerin öğrencilik ve kayıt durumlarında 1 takım değişiklikler meydana gelebilir. Genelde öğretim kurumunun değiştirme bunun en yaygın örneğidir. “Buna göre, bir yabancı öğrenci öğretim kurumunu değiştirmeksizin fakülte veya bölüm değişikliği ya da bulunduğu ili değiştirmeden öğretim kurumu değişikliği yaptığı takdirde, öğrenciliğe ara vermemek ve süresinde bildirimde bulunmak kaydıyla mevcut öğrenci ikamet izni geçerliliğini korur. Yeni fakülte, bölüm ya da öğretim kurumunda öğrenim süresi, ikamet izni süresinden daha uzun ise, bu durumda ikamet izni bittiği tarihten itibaren öğrenim süresi kadar uzatılır (YUKKUY m. 35/12-a). Ancak yabancı öğrencinin farklı bir ilde öğrenimini sürdürecek olması ihtimalinde, öğrenime devam edilecek il valiliğince mevcut ikamet izni kesilerek, yeni öğrenim süresi kadar ikamet izni düzenlenecektir (YUKKUY m. 35/12-b).[11]

Öğrenci İkamet İzni Yerine Geçen Belgeler:

a.      Aile İkametgâh İzni:

YUKK.m.34.f.4 kapsamında aile ikametgâh izni on sekiz yaşına kadar ilk ve ortaöğretim kurumlarında öğrenim hakkı sağlar. Bu koşullar altında aile ikametgâh izine sahip olan ilk ve ortaöğretim düzeyindeki yabancı öğrencinin öğrenci ikametgâh izni almasına gerek kalmaz.

On sekiz yaşını doldurmuş ve aile ikametgâh izine sahip öğrencilerin öğrenim hakkının kullanıp kullanamayacağı YUKK ‘da düzenlenmemiş olsa da YUKKUY.m.26.f.5 açıkça aile ikamet iznine sahip olan bir yabancının öğrenci ikamet izni alma koşullarının ortaya çıkması halinde, aile ikamet izninin devam ettirileceği ve yabancının öğrenci ikamet izninin sağladığı haklardan da aynen yararlanacağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla On sekiz yaşını doldurmuş ve aile ikametgâh izine sahip öğrenciler de öğrenimi hakkında kullanabilir.

b.       Çalışma İzni veya Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi

YUKK.m.27.f.1 uyarınca, geçerli bir çalışma izni ile UİK’in 10. maddesine istinaden verilen çalışma izni muafiyet teyit belgesi, ikamet izni sayılmaktadır. Bu izne sahip olan kişiler ayrıca Türkiye’de öğrenim görmek isteyebilir. Bu durumda bu kişilerin ayrıca 1 öğrenci ikamet izni almasına gerek yoktur. Zira mevcut çalışma iznine veya çalışma izni muafiyet fiyat belgesi öğrenci ikamet izninin sağladığı hakları aynen sağlamaktadır

c.       Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi ve Uluslararası Koruma Statüsü Kimlik Belgesi

Uluslararası koruma başvuru sahibi ve uluslararası koruma statüsü sahibi kişilerin ikamet izninden muaf oldukları YUKK m. 20/g ve buna bağlı olarak da YUKKUY m. 20/1-g ile hüküm altına alınmıştır. Yukarıda bahsedildiği üzere bu muafiyet hali YUKKUY.m.35.f.1 kapsamında özel olarak tekrarlanmıştır. Dolayısıyla bu statüye sahip kişilerin Türkiye’de öğrenim görmek için öğrenci ikametgâh izni almalarına gerek yoktur. Bu kişilerin bulundukları eğitim seviyeleri için bulundukları eğitim kurumlarındaki eğitim hizmetleri ile ilişkili belgeleri ibraz etmesi yeterlidir.

d.      İnsani İkametgâh İzni

YUKK.m.46 uyarınca, diğer ikamet izni türlerinin verilmesindeki şartlar aranmaksızın, yabancıya, içinde bulunduğu bazı zor koşullar nedeniyle Türkiye’de kanuna uygun bir şekilde belli bir süre kalabilmesi için insanî ikamet izni verilebilmektedir. Bu anlamda insanî ikamet izni, aynı zamanda hamiline öğrenim hakkı veren belgeler arasında kabul edilmektedir.[12]

e.      İnsan Ticareti Mağduru İzni

Bu izne sahip olan yabancı kişiler, YUKKUY.m.26.f.7 kapsamında öğrenci ikametgâh izni alınması gerektiren 1 durum ortaya çıktığı zaman bu izne gerek kalmadan öğrenciye ikametgâh izninin sağladığı haklardan aynen yararlanabilir. Bununla birlikte YUKK.m.29 kapsamında insan ticareti mağduru ikamet iznine sahip olan kişilerin ikamet izin süresinin sona ermesi, ikamet süresinin uzatılmaması veya iptal edilmesi halinde öğrencilikleri devam ediyorsa öğrenci ikametgâh izni başvurusunda bulunarak ve bu izni almak suretiyle öğrenimine sürdürebilir

[1] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[2] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[3] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[4] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[5] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[6] Aybay/ Dardağan Kibar, s. 113; Çelikel/Öztekin Gelgel, s. 87 vd.; Çiçekli, s. 88; Dardağan Kibar, s. 110; Doğan, s. 41 vd.; Ekşi, s. 77; Erten, s. 13 vd.; Teksoy, B.: “6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununa Göre Yabancıların Vize Alma Zorunluluğu”, AÜHFD, C. 62, S. 3, 2013, s. 858.

[7] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[8] Uluslararası öğrenci değişim ve kültür programları ile AB Eğitim ve Gençlik Programları kapsamında Türkiye’de Yükseköğretim Kurumu’na bağlı üniversitelerce davet edilen yabancı öğrenciler de eğitim vizesinden muaf tutulmuşlardır: http://www.mfa.gov.tr/vize-genel-bilgileri.tr.mfa (e. t. 06.03.2017). 

[9] On sekiz yaş altındaki çocukların vize müracaatları esnasında anne ve babasının her ikisinin de muvafakatinin alınması gerekmektedir. Anne ve babası ayrı olan veya birinin hayatta olmadığını beyan edenlerden ise, çocuğun velayetine sahip olduğunu gösteren belgenin ibraz edilmesi kaydıyla ülkemize geliş amaçlarına uygun vize verilir: http://www.mfa.gov.tr/vize-genel-bilgileri.tr.mfa (e. t. 06.03.2017).

[10] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[11] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661

[12] Halıcı, S. (2017). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Uyarınca Öğrenci İkamet İzni. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (2). 405-448. https://dergipark.org.tr/tr/pub/suhfd/issue/33139/358661